Kaszak na owłosionej skórze głowy usuwa się chirurgicznie, w znieczuleniu miejscowym, w całości razem z torebką – bez golenia włosów. Zabieg trwa zwykle około godziny, ranę zamykają szwy wchłanialne, a blizna chowa się pod włosami. Większość guzków pod skórą głowy to torbiele włosowe: dziewięć na dziesięć z nich powstaje właśnie na głowie, a u dwóch na trzy osoby jest ich kilka [1, 2]. Poniżej wyjaśniamy, czym kaszak na głowie różni się od kaszaka na plecach, dlaczego znieczulenie skóry głowy boli bardziej i czemu skóra głowy mocniej krwawi, czy blizna będzie widoczna przy krótkich włosach oraz kiedy można umyć włosy, pójść do fryzjera, pofarbować się i założyć kask. Opieramy się na badaniach i na praktyce chirurga MMClinic, dr. n. med. Marka Marciniaka, który kaszaki na skórze głowy wycina od dziesięcioleci.
Czym kaszak na głowie różni się od kaszaka na plecach?
Potoczne słowo „kaszak” obejmuje dwa rodzaje torbieli. Na tułowiu i twarzy przeważa torbiel naskórkowa, która powstaje z zatkanego mieszka włosowego i często ma na szczycie ciemny punkt – ujście [3]. Na skórze głowy większość guzków to torbiele włosowe (trichilemmalne), wywodzące się z zewnętrznej pochewki korzenia włosa. Dziewięć na dziesięć torbieli włosowych występuje na skórze głowy [2, 4]. W analizie 1160 torbieli skóry torbiele włosowe stanowiły 15% wszystkich, a trzy na cztery z nich (74%) były umiejscowione na głowie [5].
Torbiel włosowa to gładki, twardy, przesuwalny guzek średnicy od 0,5 do 5 cm, bez ujścia na skórze [4]. Ma grubszą ścianę niż torbiel naskórkowa, dlatego rzadziej pęka i łatwiej daje się wyłuszczyć w całości [4]. Częściej mają ją kobiety w średnim wieku [2, 4]. Zwykła torbiel włosowa nie złośliwieje; u mniej niż 3% osób rozwija się odmiana proliferująca, która szybko rośnie, może owrzodzieć i naciekać sąsiednie tkanki – taką zmianę zawsze wysyła się do badania histopatologicznego [1].
Pacjent zwykle nie wie, który rodzaj torbieli ma, i nie musi wiedzieć – obie usuwa się tak samo, przez wycięcie z torebką, i obie nazywamy kaszakiem. Rodzaj torbieli ma znaczenie wtedy, gdy guzków jest kilka albo pojawiają się u kilku osób w rodzinie.
Dlaczego na głowie często jest kilka kaszaków naraz?
Około dwóch trzecich torbieli włosowych występuje mnogo [2]. Część przypadków jest dziedziczna: skłonność przekazuje się autosomalnie dominująco, więc dziecko osoby z torbielami ma 50% szans na jej odziedziczenie [4]. W 2019 r. opisano mechanizm genetyczny tej skłonności – warianty genu PLCD1 [6]. We włoskim badaniu 149 pacjentów z torbielami włosowymi 16% miało krewnego pierwszego stopnia z tą samą zmianą; torbiele dziedziczne częściej były mnogie i pojawiały się w młodszym wieku [7].
W MMClinic usuwamy kilka kaszaków na głowie podczas jednego zabiegu. Cenę takiego zabiegu ustalamy indywidualnie, zależnie od liczby i wielkości zmian – pojedynczy kaszak na głowie kosztuje od 1000 zł. Jeśli w rodzinie są torbiele włosowe, nowe guzki mogą pojawiać się przez całe życie; każdy z nich to nowa torbiel, a nie nawrót usuniętej.
Czy trzeba golić włosy przed usunięciem kaszaka na głowie?
Nie. W MMClinic włosów wokół kaszaka nie golimy – chirurg rozdziela je wzdłuż planowanego cięcia i odgarnia z pola zabiegu. Nie chodzi tylko o wygląd. Przegląd Cochrane z 2021 r., obejmujący 25 badań i 8919 pacjentów, wykazał, że golenie pola operacyjnego na gładko zwiększa ryzyko zakażenia rany w porównaniu z pozostawieniem włosów (ryzyko względne 1,82), a strzyżenie maszynką daje ryzyko podobne jak pozostawienie włosów [8].
Operacje skóry głowy bez golenia są bezpieczne także przy większych ranach niż po kaszaku. W serii 93 ambulatoryjnych wycięć guzków skóry głowy bez golenia i z dozwolonym myciem szamponem nie wystąpiło żadne zakażenie [9]. W grupie 2641 pacjentów operowanych neurochirurgicznie bez golenia, ze szwami wchłanialnymi i wczesnym myciem głowy, zaburzenia gojenia wystąpiły u 2 osób (0,07%) [10]. Po 632 kraniotomiach bez golenia, z myciem szamponem w 2., 4. i 6. dobie, zakażenie rany dotyczyło 1,1% pacjentów [11].
Jak przebiega usunięcie kaszaka ze skóry głowy?
Zabieg wygląda tak samo jak w innych okolicach ciała: ocena zmiany, znieczulenie miejscowe, wycięcie kaszaka w całości z torebką i zszycie rany. Krok po kroku opisujemy go na stronie chirurgicznego usuwania kaszaków. Na głowie trzy rzeczy wyglądają inaczej: znieczulenie, krwawienie i kierunek cięcia względem włosów.
Czy znieczulenie skóry głowy boli bardziej?
Tak. Ukłucie i podanie środka znieczulającego w skórę głowy pacjenci odczuwają zwykle mocniej niż na tułowiu. Skóra głowy jest napięta i leży bezpośrednio na kości [12], dlatego rozpychanie jej płynem znieczulającym odczuwa się mocniej. Używamy tego samego znieczulenia miejscowego co w innych okolicach – ten nieprzyjemny moment trwa kilkadziesiąt sekund, a gdy środek zadziała, samo wycięcie nie boli.
Czy skóra głowy mocno krwawi?
Skóra głowy ma gęstszą sieć naczyń krwionośnych niż skóra tułowia, dlatego w czasie zabiegu krwawi obficiej [12, 13]. Chirurg opanowuje krwawienie uciskiem, zszywa ranę szwami wchłanialnymi i zakłada zwykły jałowy opatrunek, który zostaje do następnego dnia. W praktyce naszej kliniki krwawienie po powrocie do domu się nie zdarza. Gdyby jednak opatrunek szybko przesiąkał, przyciśnij ranę czystym gazikiem przez 10 minut i zadzwoń do nas.
Jak prowadzone jest cięcie?
Cięcie prowadzimy wzdłuż linii napięcia skóry, tak samo niezależnie od tego, czy włosy są długie, krótkie, czy ich nie ma. Włosy wokół rany zostają na miejscu i po zagojeniu zakrywają bliznę. Rana ma długość zbliżoną do średnicy kaszaka.
Czy blizna będzie widoczna przy krótkich włosach lub łysieniu?
W samej bliźnie włosy nie odrastają, bo cięcie przerywa mieszki włosowe – po zagojeniu zostaje cienka linia bez włosów [14]. Przy włosach dłuższych niż kilka milimetrów sąsiednie włosy zakrywają tę linię i blizna jest praktycznie niewidoczna. Przy strzyżeniu „na zero” albo łysinie blizna jest widoczna jako jasna kreska, która w ciągu roku blednie i wygładza się. Japońscy chirurdzy wykazali, że zbyt ciasne szwy na skórze głowy uszkadzają komórki macierzyste mieszków i poszerzają pas bez włosów, dlatego ranę na głowie zszywa się bez nadmiernego napięcia [14].
Jak blizna zmienia się przez pierwszy rok, czym ją chronić i co jest normalne w gojeniu, opisujemy we wpisie kaszak po wycięciu – gojenie, szwy i nawroty.
Kiedy umyć włosy, pójść do fryzjera i pofarbować się?
Mycie włosów – najczęściej po kilku dniach, letnią wodą i łagodnym szamponem, bez tarcia rany; dokładny termin podaje chirurg po zabiegu. Badania pacjentów po operacjach skóry głowy pokazują, że mycie szamponem już od 2. doby nie zwiększa ryzyka zakażenia [10, 11], a po drobnych wycięciach skórnych zmoczenie rany w ciągu pierwszych 48 godzin nie zwiększyło odsetka zakażeń [15]. Do zagojenia susz włosy ręcznikiem albo chłodnym nawiewem – nie kieruj gorącego powietrza na ranę.
Fryzjer – strzyżenie nożyczkami jest możliwe, gdy rana jest zamknięta i sucha, zwykle po około 2 tygodniach. Uprzedź fryzjera o bliźnie, żeby nie zahaczył o końcówki szwów, które odpadają same w 2–3 tygodnie. Strzyżenie maszynką na krótko zaplanuj po odpadnięciu końcówek szwów i strupka, czyli po około 3 tygodniach.
Farbowanie, rozjaśnianie i trwała – dopiero po pełnym zagojeniu, gdy nie ma strupa ani sączenia, w praktyce nie wcześniej niż 3–4 tygodnie po zabiegu. Farby zawierają parafenylenodiaminę (PPD) i inne substancje drażniące; uczulenie kontaktowe na PPD dotyczy 0,1–2,3% populacji, a reakcja najczęściej obejmuje skórę głowy i linię włosów [16]. Ulotki dla pacjentów po operacjach skóry głowy zalecają wstrzymać się z farbowaniem do zagojenia rany – jeśli chcesz pofarbować włosy, zrób to przed zabiegiem [17].
Czy po zabiegu można nosić czapkę lub kask?
To zalecenia ogólne – ostateczny termin podaje chirurg po obejrzeniu rany. Przez pierwszą dobę rana jest pod opatrunkiem i nie powinna być uciskana. Potem luźna, czysta czapka, która nie trze o ranę, nie szkodzi; ciasnej czapki, opaski i peruki unikaj do zagojenia, bo ucisk i pot sprzyjają zakażeniu [17]. Czapkę noszoną nad świeżą raną wypierz po każdym dniu.
Kask rowerowy lub motocyklowy dociska i ociera skórę głowy, a w 3. tygodniu po zabiegu rana ma dopiero około 20% wytrzymałości zdrowej skóry [18]. Kask zakładaj dopiero, gdy rana jest zamknięta, bez strupa i nie boli przy dotyku – zwykle po 2–3 tygodniach – i sprawdź, czy wyściółka albo pasek nie uciskają blizny. Przy kaszaku na potylicy lub czubku głowy, gdzie kask przylega najmocniej, odczekaj raczej 3 tygodnie.
Kiedy kaszak na głowie wymaga szybszej wizyty?
Kaszak na głowie łatwo uszkodzić grzebieniem, szczotką albo przy strzyżeniu. Zaczerwieniony, bolesny i obrzęknięty kaszak to stan zapalny – takiej zmiany nie wycina się od razu, bo w zapalnych tkankach nie da się wyjąć torebki w całości. Najpierw leczymy zapalenie, a planowe wycięcie wykonujemy po jego ustąpieniu; ceny leczenia stanu zapalnego ustalamy indywidualnie.
Zgłoś się też, gdy guzek na głowie szybko rośnie, owrzodział, krwawi albo stał się twardy i nieprzesuwalny. Taką zmianę chirurg wycina i wysyła do badania histopatologicznego (300 zł), żeby wykluczyć proliferującą torbiel włosową [1]. Co oznacza wynik tego badania, wyjaśniamy we wpisie o wyniku histopatologicznym po usunięciu zmiany. Jak odróżnić kaszaka od tłuszczaka, włókniaka i brodawki, opisujemy w poradniku o łagodnych zmianach skórnych i podskórnych.
Podsumowanie
- Na skórze głowy większość kaszaków to torbiele włosowe – u dwóch na trzy osoby jest ich kilka, część przypadków jest dziedziczna.
- Włosów nie golimy; golenie na gładko zwiększa ryzyko zakażenia rany.
- Znieczulenie skóry głowy boli bardziej niż na tułowiu, ale to kilkadziesiąt sekund; samo wycięcie nie boli.
- Skóra głowy krwawi obficiej w czasie zabiegu – chirurg opanowuje to uciskiem; w domu krwawienie się nie zdarza.
- Blizna to cienka linia bez włosów: pod włosami niewidoczna, przy łysinie widoczna jako jasna kreska, która blednie w ciągu roku.
- Mycie włosów po kilku dniach, fryzjer po ok. 2 tygodniach, maszynka i kask po 2–3 tygodniach, farbowanie po pełnym zagojeniu.
- Kilka kaszaków usuwamy w jednym zabiegu – cena indywidualna.
Chirurgiczne usunięcie kaszaka na głowie w MMClinic kosztuje od 1000 zł; przy kilku kaszakach cenę ustalamy indywidualnie. Termin zabiegu umówisz przez formularz lub telefonicznie – osobna konsultacja nie jest potrzebna.
O autorze
Lek. Michał Marciniak jest lekarzem medycyny estetycznej w MMClinic we Wrocławiu i członkiem Polskiego Towarzystwa Medycyny Estetycznej i Anti-Aging. Zabiegi chirurgiczne w klinice wykonuje dr n. med. Marek Marciniak, chirurg z 40-letnią praktyką, wieloletni kierownik Katedry i Kliniki Chirurgii Klatki Piersiowej we Wrocławiu. Dane z praktyki w tym artykule pochodzą z jego doświadczenia. Więcej: profil autora i profil chirurga.
Źródła
[1] Al Aboud DM, Yarrarapu SNS, Patel BC. Pilar Cyst. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 30480948. Publikacja.
[2] Cunliffe T. Pilar cyst (syn. trichilemmal cyst). Primary Care Dermatology Society, aktualizacja 18.11.2021. Publikacja.
[3] Zito PM, Scharf R. Epidermoid Cyst. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; aktualizacja 8.08.2023. PMID: 29763149. Publikacja.
[4] Kapadia A, Lyon C. Trichilemmal cyst. DermNet, 2014. Publikacja.
[5] Chughtai A, Hashim MMA, Saleem R i wsp. Benign Cutaneous Cysts: A Comprehensive Analysis of 1160 cases. Cureus. 2023;15(9):e45548. DOI: 10.7759/cureus.45548. PMID: 37868536. Publikacja.
[6] Hörer S, Marrakchi S, Radner FPW i wsp. A Monoallelic Two-Hit Mechanism in PLCD1 Explains the Genetic Pathogenesis of Hereditary Trichilemmal Cyst Formation. J Invest Dermatol. 2019;139(10). DOI: 10.1016/j.jid.2019.04.015. PMID: 31082376. Publikacja.
[7] Seidenari S, Pellacani G, Nasti S i wsp. Hereditary trichilemmal cysts: a proposal for the assessment of diagnostic clinical criteria. Clin Genet. 2013;84(1). DOI: 10.1111/cge.12040. PMID: 23061468. Publikacja.
[8] Tanner J, Melen K. Preoperative hair removal to reduce surgical site infection. Cochrane Database Syst Rev. 2021;8:CD004122. DOI: 10.1002/14651858.CD004122.pub5. PMID: 34437723. Publikacja.
[9] Hwang SC, Kim SK, Park KW i wsp. Outpatient-based scalp surgery without shaving and allowing use of shampoo. World Neurosurg. 2012;77(2). DOI: 10.1016/j.wneu.2010.12.052. PMID: 22099559. Publikacja.
[10] Oh WO, Yeom I, Kim DS i wsp. Effect of Unshaven Hair with Absorbable Sutures and Early Postoperative Shampoo on Cranial Surgery Site Infection. Pediatr Neurosurg. 2018;53(1). DOI: 10.1159/000481437. PMID: 29073589. Publikacja.
[11] Tokimura H, Tajitsu K, Tsuchiya M i wsp. Cranial surgery without head shaving. J Craniomaxillofac Surg. 2009;37(8). DOI: 10.1016/j.jcms.2009.06.003. PMID: 19604702. Publikacja.
[12] Almulhim AM, Madadin M. Scalp Laceration. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 31082082. Publikacja.
[13] Bailey V, Kherallah K, Warner J i wsp. Mitigating Hair Loss Among Scalp Laceration Repair Techniques: Review of the Literature. Eplasty. 2025;25. PMCID: PMC12257963. Publikacja.
[14] Inaba Y, Inaba M. Prevention and treatment of linear scar formation in the scalp: basic principles of the mechanism of scar formation. Aesthetic Plast Surg. 1995;19(4). DOI: 10.1007/BF00451664. PMID: 7484476. Publikacja.
[15] Heal C, Buettner P, Raasch B i wsp. Can sutures get wet? Prospective randomised controlled trial of wound management in general practice. BMJ. 2006;332(7549):1053–1056. DOI: 10.1136/bmj.38800.628704.AE. PMID: 16636023. Publikacja.
[16] Palaniappan V, Karthikeyan K, Anusuya S. Dermatological adverse effects of hair dye use: A narrative review. Indian J Dermatol Venereol Leprol. 2023. DOI: 10.25259/IJDVL_745_2022. PMID: 37609728. Publikacja.
[17] University of Washington Medical Center. After Your Neurosurgery – patient education leaflet (pielęgnacja rany na skórze głowy: mycie, czapki, farbowanie). Dokument.
[18] Son D, Harijan A. Overview of surgical scar prevention and management. J Korean Med Sci. 2014;29(6):751–757. DOI: 10.3346/jkms.2014.29.6.751. PMID: 24932073. Publikacja.
